Reizen en vaccinaties

Inleiding

Als je gaat reizen is het verstandig om te controleren of je vaccinaties nodig hebt. In veel landen zijn er namelijk ziektes die in Nederland niet (meer) voorkomen. Met een vaccinatie tegen deze ziektes ben je goed beschermd tijdens je reis in deze landen.

Welke vaccinatie je nodig hebt, is onder meer afhankelijk van je persoonlijke omstandigheden, bestemming, soort reis en verblijf. Informatie over vaccinaties per land kun je vinden via de vaccinatiewereldbol. Noteer je toegediende vaccinaties in een vaccinatiepaspoort.

Vaccinatie houdt in dat je een of meerder vaccins krijgt. Dat kan via een injectie met vloeistof in de spier of onder de huid. Sommige vaccins bestaan uit tabletten. Een vaccin bevat ziekteverwekkers in onschadelijke vorm, zoals bacteriën en virussen. Als je deze onschadelijke ziekteverwekkers binnenkrijgt, maakt je lichaam afweerstoffen aan. Zodra je daarna besmet wordt met de schadelijke vorm van de ziekteverwekker, zorgen de afweerstoffen ervoor dat die ziekte niet optreedt.

Om voldoede bescherming te bieden, hebben sommige vaccins enkele weken nodig voordat ze werken. Of je moet meerdere vaccinaties krijgen. Informeer daarom het liefst 4 tot 6 weken voor vertrek of vaccinaties nodig zijn voor de plaats van bestemming. Soms is er te weinig tijd om volledig te vaccineren, bijvoorbeeld in geval van een last-minute reis. Dan wordt zo snel mogelijk begonnen met het vaccinatieschema. Dit kan dan tijdens de reis of na thuiskomst voltooid worden.
Opmerking:

Vakantievaccinaties

Er is een aantal 'vakantie-inentingen'. Deze heb je nodig als je:
  • gezond bent.
  • minder dan 6 weken reist.
  • geen oerwouden, binnenlanden en sloppenwijken bezoekt. 

Over het algemeen zijn de 'vakantie-inentingen':
  • DTP (difterie, tetanus, polio).
  • Hepatitis A.
  • Gele koorts.
  • Buiktyfus.
Opmerking:

Vaccinatie tegen difterie, tetanus en polio

De meeste mensen die na 1950 in Nederland zijn geboren, zijn in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma als kind tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio gevaccineerd. De beschermingsduur van het vaccin wisselt per ziekte.
  • Als je laatste D(K)TP-vaccinatie meer dan 10 jaar geleden is, is een herhalingsvaccinatie verstandig.

  • Als je nog nooit een D(K)TP-vaccinatie hebt gehad, wordt aangeraden een volledig schema van 3 injecties te laten toedienen. Voor je reis kun je meestal nog 2 injecties halen met een tussentijd van 2 tot 4 weken. De laatste vaccinatie kun je dan bij een volgende reis halen.
Opmerking:

Vaccinatie tegen hepatitis A

Vaccinatie tegen hepatitis A bestaat uit 2 injecties. Na één injectie ben je minstens een jaar beschermd. Met 2 injecties met minimaal 6 maanden tussen de eerste en tweede vaccinatie, ben je minimaal 25 jaar beschermd, maar waarschijnlijk levenslang.
Opmerking:

Vaccinatie tegen gele koorts

Gele koorts komt voor in bepaalde delen van Afrika en Zuid-Amerika. Vaccinatie wordt bij reizen naar deze gebieden sterk aangeraden en is soms zelfs verplicht.

Gele koorts is gemakkelijk te voorkomen door inenting met een veilig en doeltreffend vaccin. De injectie geeft vanaf de tiende dag na de injectie bescherming voor ten minste 10 jaar.
Opmerking:

Buiktyfus

Vaccinatie tegen buiktyfus kan zowel met injecties als capsules. 
  • Een injectie beschermt meestal 3 jaar, maar beschermt niet voor 100%. 
  • Een serie van 3 capsules beschermt meestal gedurende een jaar. Als je langdurig verkeert onder omstandigheden waar buiktyfus een risico is, wordt de beschermingsduur langer, namelijk 3 jaar.
Opmerking:

Extra vaccinaties

Je moet vaak extra vaccinaties krijgen bij de volgende omstandigheden: 

  • Een reis van meer dan 6 weken.
  • Een reis met bijzondere of riskante omstandigheden, zoals verblijf in de binnenlanden, oerwouden of sloppenwijken.
  • Als je gezondheidsproblemen hebt.

De extra vaccinaties zijn nodig tegen ziektes zoals:
  • Bof, mazelen en rodehond. 
  • Hepatitis B. 
  • Hondsdolheid (rabiës).
  • Japanse encefalitis. 
  • Meningokokken C. 
  • Tekenencefalitis. 
  • Tuberculose.

Opmerking:

Vaccinatie tegen bof, mazelen en rodehond

In Nederland komen de bof, mazelen en rodehond (BMR) weinig meer voor. Dat komt door vaccinatie in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma vanaf 1977. In andere delen van de wereld zijn deze aandoeningen echter nog volop aanwezig. Bij jonge kinderen die op reis gaan en dit vaccin nog niet gehad hebben, kan dit reden zijn voor vervroegde vaccinatie. Mensen die geboren zijn na 1965 en geen mazelen hebben doorgemaakt, wordt aangeraden een vaccinatie te halen. Eén BMR-injectie beschermt waarschijnlijk levenslang.
Opmerking:

Vaccinatie tegen hepatitis B

Vaccinatie tegen hepatitis B is zinvol bij een langdurig verblijf in een gebied waar deze ziekte veel voorkomt. Een volledig schema van 3 injecties biedt meestal een levenslange bescherming. Vaak kun je voor een reis 2 vaccinaties krijgen en na een half jaar de derde vaccinatie. 

Voor mensen met een (para)medisch beroep gelden andere regels.
Opmerking:

Vaccinatie tegen hondsdolheid

Een volledig vaccinatieschema tegen hondsdolheid bestaat uit 3 injecties, binnen een maand. Als je niet volledig bent gevaccineerd en je wordt door een besmet dier gebeten, gekrabt, of gelikt, dan moet je zo snel mogelijk gevaccineerd worden. Als je vooraf volledig bent gevaccineerd, dan heb je geen antiserum en minder vaccinaties nodig. Antiserum is in minder ontwikkelde landen meestal niet voorradig of van slechte kwaliteit.
Opmerking:

Vaccinatie tegen Japanse encefalitis

Een schema van 2 vaccinaties binnen een maand geeft gedurende 2 jaar bescherming tegen Japanse encefalitis. Van het nieuwe vaccin (Ixiaro) is nog niet bekend hoe lang de beschermingsduur is. Bij aanhoudend risico krijg je na een jaar nog een vaccinatie.

Opmerking:

Vaccinatie tegen meningokokken (C)

Meningokokkenziekte kent 2 ernstige vormen: hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging. Meningokokken zijn bacteriën waarvan verschillende typen of soorten bestaan, ook wel stammen genoemd. De bekendste meningokokkenstammen zijn A, B, C, W135 en Y.

Vaccinatie tegen meningokokken C is in 2002 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Deze vaccinatie krijgen kinderen eenmalig als ze 14 maanden oud zijn, samen met de eerste BMR-vaccinatie. Vaccinatie tegen meningokokken C biedt mogelijk levenslange werking.
Opmerking:

Vaccinatie tegen tekenencefalitis

De vaccinatie tegen tekenencefalitis bestaat uit een schema van 3 vaccins die je binnen 6 maanden moet krijgen. Meestal kun je voor de reis 2 vaccinaties krijgen en de derde na de reis. Na de derde vaccinatie ben je in totaal 3 jaar beschermd.
Opmerking:

Vaccinatie tegen tuberculose

Tegen tuberculose bestaat het BCG-vaccin. Dit biedt levenslange bescherming, maar die is niet volledig. Daarom kun je er ook voor kiezen om niet te vaccineren en in plaats daarvan te controleren of je besmet bent met tuberculose. Dat kan met een huidtest (Mantoux-test) voorafgaand aan en na afloop van je reis.
Opmerking:

Vaccinatie tegen cholera

Een vaccinatie tegen cholera wordt in Nederland in principe niet meer gegeven. Bij een reis naar sommige Afrikaanse landen, Cambodja en Moldavië, heb je een getekende en officieel gestempelde verklaring nodig waarin ‘cholera not indicated’ vermeld staat. Deze zogenaamde cholerastempel wordt in je vaccinatieboekje gezet, is 6 maanden geldig en kan bij de meeste vaccinatiebureaus worden verkregen.
Opmerking:

Meer informatie

Informatie van Thuisarts.nl
www.thuisarts.nl/reizigersziekten-voorkomen

Informatie van Travelclinic
www.travelclinic.com/reisadvies-per-land/73.htm 

Belangrijke bronnen
Informatie van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering
www.lcr.nl/Wat-u-zelf-kunt-doen

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl/Onderwerpen/I/Infectieziekte_informatie_voor_professionals
www.rivm.nl/Onderwerpen/R/Rijksvaccinatieprogramma

Opmerking: