Mazelen

Inleiding

Mazelen is een zeer besmettelijke virusinfectie die gepaard gaat met koorts en een typische huiduitslag. Mazelen kan zeer ernstige complicaties hebben. Vroeger kreeg vrijwel elk kind in Nederland mazelen. Sinds 1976 is mazelen opgenomen in het vaccinatieprogramma van de overheid.
Mazelen komt in Nederland bijna niet meer voor.
Opmerking:

Verspreidingsgebied mazelen

Mazelen komt op de hele wereld voor. Bij kinderen in ontwikkelingslanden is mazelen nog steeds één van de meest voorkomende infecties. Het is daar een belangrijke doodsoorzaak bij jonge kinderen.

In Nederland ontstaan van tijd tot tijd epidemieën bij bevolkingsgroepen van wie de kinderen niet ingeënt worden.
Opmerking:

Besmetting

Mazelen wordt veroorzaakt door het mazelenvirus. Het is een zeer besmettelijke ziekte. Besmetting gebeurt via kleine druppeltjes met het virus die door de lucht verspreiden met hoesten, niezen en praten. Direct contact met een besmet persoon of indirect contact zoals via deurknoppen, speelgoed of kranen kan leiden tot besmetting.
De besmettelijke periode van mazelen is van vier dagen vóór de huiduitslag begint tot ongeveer vier dagen erna. Wie gevaccineerd is of de ziekte in zijn jeugd heeft gehad, is immuun en krijgt geen mazelen meer.
Opmerking:

Risico mazelen

Bij verblijf in een gebied waar mazelen voorkomt, lopen bepaalde groepen mensen risico op mazelen. Hieronder worden die groepen genoemd.
  • Mensen die in hun jeugd niet zijn ingeënt en de ziekte als kind niet hebben gehad. Voor 1976 werd niet gevaccineerd tegen mazelen.
  • Kinderen die vanwege geloofsovertuiging of vanwege antroposofische redenen niet zijn gevaccineerd.
  • Baby’s die jonger zijn dan de aanbevolen leeftijd voor vaccinatie. Die is 14 maanden.
Vaccinatie kan een groep als geheel beschermen. Dat is het geval als meer dan 95 procent van de mensen in het gebied is gevaccineerd. De kans op verspreiding van mazelen is dan veel kleiner.
Opmerking:

Symptomen

De tijd tussen besmetting en symptomen heet incubatieperiode. Die is bij mazelen zeven tot veertien dagen. Mazelen verloopt in twee fases. De eerste symptomen zijn (hoge) koorts, hoofdpijn, hoesten, niezen, moeheid, spierpijnen en ontsteking van de ogen. Deze klachten duren drie tot zeven dagen.

Aan het eind van de eerste fase verschijnen bij ongeveer dertig procent van de mensen witte vlekjes in de mond, op het wangslijmvlies. Deze worden Koplikse vlekken genoemd.

Eén of twee dagen later ontstaat huiduitslag: eerst op het gezicht, daarna op de rest van het lichaam. De uitslag bestaat uit ruw aanvoelende rode vlekken die samenvloeien. Na ongeveer een week verdwijnt de huiduitslag weer.
Opmerking:

Diagnose mazelen

Een arts stelt de diagnose mazelen meestal op basis van de klachten en lichamelijk onderzoek. Vooral de Koplikse vlekken zijn kenmerkend. Omdat mazelen tegenwoordig weinig meer voorkomt is het niet voor alle artsen direct herkenbaar.

Mazelenvirus kan worden aangetoond in bloed, urine, speeksel, neusvocht of met een keeluitstrijkje. Serologisch onderzoek kan aantonen of mensen antistoffen tegen het virus in hun bloed hebben.

Als een arts mazelen vaststelt moet hij dit melden bij de GGD.
Opmerking:

Behandeling

Er is geen behandeling voor mazelen, behalve bestrijding van koorts en pijn. De Wereldgezondheidsorganisatie beveelt aan om kinderen met ernstige mazelen vitamine A supplementen te geven. Vitamine A vermindert de complicaties van mazelen.

Als er bij mazelen een infectie met bacteriën komt, zijn antibiotica nodig.
Opmerking:

Complicaties mazelen

Mazelen kan tot complicaties leiden. Hieronder staan de complicaties van mazelen genoemd, inclusief hoe vaak ze voorkomen.

  • Oorontsteking: bij 5 tot 10 % van de patiënten.
  • Bronchitis: bij 5 tot 10% van de patiënten.
  • Longontsteking: bij 1 tot 5 % van de patiënten.
  • Hersenontsteking bij 0,1% van de patiënten (1 op de 1000). Ook enkele jaren na de mazelen kan nog een vorm van een hersenontsteking ontstaan.
Longontsteking of hersenontsteking kunnen leiden tot de dood of ernstige handicaps.
Opmerking:

Mazelen en zwangerschap

Mazelen bij zwangere vrouwen leidt niet tot aangeboren afwijkingen. Wel is er een verhoogde kans op een miskraam of vroeggeboorte. Ook hebben zwangere vrouwen een groter risico op een ernstig verloop van de ziekte.
Opmerking:

Verhoogd risico op complicaties

Hieronder staan groepen mensen genoemd die een verhoogd risico lopen op een ernstig verloop bij mazelen.

  • Kinderen jonger dan een jaar.
  • Kinderen die ondervoed zijn en een vitamine A-tekort hebben.
  • Mensen met een verlaagde afweer. Bijvoorbeeld door andere ziektes of medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken.
  • Zwangere vrouwen.
  • Over het algemeen geldt: hoe ouder iemand is die mazelen krijgt, hoe groter het risico op complicaties.
Opmerking:

Voorzorgsmaatregelen mazelen

De belangrijkste voorzorgsmaatregel tegen mazelen is vaccinatie. Kinderen krijgen een vaccinatie als ze veertien maanden zijn en als ze negen jaar zijn. Die gaat samen in een vaccinatie met bof en rodehond (BMR-vaccinatie). Baby’s tot ongeveer zes maanden worden beschermd door afweerstoffen van de moeder.

Als baby’s tussen de zes en veertien maanden op reis gaan naar een gebied met een hoog risico op mazelen, worden ze gevaccineerd. Ook bij een epidemie kunnen zij extra gevaccineerd worden.

Mensen die nooit gevaccineerd zijn en mazelen niet hebben gehad, kunnen nog gevaccineerd worden.
Opmerking:

Meer informatie

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl/Onderwerpen/R/Rijksvaccinatieprogramma/De_ziekten/Mazelen

LCI-richtlijn Mazelen (morbilli)
www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/ 
Opmerking: