Middelen tegen tuberculose

Inleiding

Middelen tegen tuberculose worden doorgaans in twee groepen verdeeld: de middelen van eerste en van tweede keus. Tot de eerste groep behoren isoniazide, rifampicine, pyrazinamide en ethambutol. Tweede keus middelen zijn rifabutine, clofazimine, levofloxacine, linezolid, ofloxacine en ciprofloxacine. Middelen tegen tuberculose werken door de bacteriën te doden of te voorkomen dat ze zich vermenigvuldigen.
Opmerking:

Indicatie

Het doel van de behandeling is zowel het elimineren van de extracellulaire bacteriepool als het doden van de intracellulaire bacteriën.

Tweede keus middelen worden gewoonlijk gebruikt als patiënten de eerste keus middelen niet verdragen of als de bacteriën er resistent tegen zijn.
Opmerking:

Werking

Ter behandeling van tuberculose wordt een combinatie van verschillende middelen gegeven, omdat er bij gebruik van slechts één middel enkele bacteriën kunnen overleven, die dan resistent kunnen worden. De standaardduur van een behandeling is zes maanden. Die behandeling omvat dan een eerste fase van twee maanden waarin drie of vier middelen worden gecombineerd en een vervolgfase van vier maanden waarin twee middelen worden gecombineerd. De behandeling kan zes tot negen maanden duren en als deze niet of nauwelijks aanslaat, zelfs twee jaar. Het is van groot belang dat de kuur helemaal wordt afgemaakt.

Middelen tegen tuberculose worden meestal oraal (via de mond) ingenomen in de vorm van tabletten of capsules. De dosering wordt berekend op basis van het lichaamsgewicht.
Opmerking:

Voorzorgsmaatregelen

Voorzichtigheid is geboden bij patiënten die andere medicijnen gebruiken of een nier- of leveraandoening hebben of allergisch zijn voor deze middelen. Of middelen tegen tuberculose veilig kunnen worden gebruikt tijdens de zwangerschap staat niet vast; de bestanddelen kunnen ook in de moedermelk terechtkomen en schadelijk zijn voor de baby.

Isoniazide kan de vitamine B-spiegel in het lichaam doen dalen, zodat supplementen nodig kunnen zijn. Bij gebruik van isoniazide moet het alcoholgebruik worden beperkt, want alcohol vermindert de werkzaamheid van isoniazide en bovendien kan de combinatie schadelijk zijn voor de lever. Ook rifampicine kan in combinatie met alcohol de lever aantasten. Rifampicine kan daarnaast een negatieve invloed hebben op de werkzaamheid van veel andere middelen, waaronder orale anticonceptie (‘de pil’), corticosteroïden, orale middelen tegen diabetes en orale anticoagulantia (antistollingsmiddelen). Vrouwen die de pil slikken en rifampicine krijgen voorgeschreven, moeten tijdelijk een ander voorbehoedmiddel gebruiken. Bij andere medicijnen kan het nodig zijn de dosering aan te passen aan het begin of het einde van de behandeling met rifampicine.
Opmerking:

Bijwerkingen

De bijwerkingen zijn afhankelijk van de dosering; de meest voorkomende is huiduitslag. Andere bijwerkingen zijn koorts, misselijkheid, braken, gebrek aan eetlust en moeheid. Verschijnselen die uitgaan van het centraal zenuwstelsel, zoals hoofdpijn, duizeligheid en verwarring, kunnen zich ook voordoen. Middelen tegen tuberculose kunnen ook leiden tot leverbeschadiging.

Isoniazide kan daarnaast nog perifere neuropathie veroorzaken. De bijwerkingen van ethambutol zijn stoornissen van het gezichtsvermogen (onscherp zien, kleurenblindheid en vernauwing van het gezichtsveld).
Opmerking:

Meer informatie

Informatie over medicatie
www.fk.cvz.nl

Informatie van het tuberculosefonds
www.tuberculose.nl

Informatie van het RIVM over tbc
www.rivm.nl

(Engels) Romero, J.A., and Kuczler, F.J. Jr., (1998), “Isoniazid Overdose: Recognition and Management”, Am Fam Physician, vol.57, no.4, February, pp.749-52 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

Henry, A.J., (2001), The British Medical Association New Guide to Medicines & Drugs, 5th edition, Dorling Kindersley, London.

Laurence, D.R, Bennett, P.N. Brown, M.J. (1997), Clinical Pharmacology, 8th edition, Churchill Livingstone, London

Mehta, D.K., Martin, J., and Jordan, B., (2000), British National Formulary, British Medical Association & Royal Pharmaceutical Society of Great Britain, London.

Patterson, P.E., Kimerling, M.E., Bailey, W.C., and Dunlap, N.E., (1999), Chemotherapy of Tuberculosis, in: David Schlossberg (Ed), Tuberculosis and Non tuberculous Mycobacterial infections, 4th edition, W.B. Saunders Company, Philadelphia.

Rang, H.P., Dale, M.M. and Ritter, J.M. (1999), Pharmacology, 4th edition, Churchill Livingstone, Edinburgh.
Opmerking: